Het schrijfproces van Marc Oskam

Om een kijkje te geven in het creatieve schrijfproces van een auteur vroegen wij Marc Oskam een gastblog te schrijven over hoe hij het schrijven van zijn boek Venijn in de start ervaren heeft. Lees hoe de tiende minuut, Breskens en geduld onderdeel uitmaakte van zijn schrijfproces.

Een wonderlijke mix van geduld en turbulentie
Een aantal jaren lang had ik mijn boek in mijn hoofd dat ik vorig jaar in drie maanden geschreven heb. In die jaren van geduld voordat die explosie drie maanden lang in alle hevigheid uitbarstte, was mijn boek in mijn hoofd een skelet met nog enkele ontbrekende ledematen. Maar wat er was, was heel duidelijk en scherp zichtbaar. De enkele nog ontbrekende ledematen en de kleinere botjes moesten nu ingebracht worden. Daarna moesten de spieren erin getransplanteerd worden om het geheel te laten leven en bewegen. Dit creatief gemaak en geknutsel heet “schrijven”.

Belangrijk in die drie maanden was dat ik me twee keer een volle week heb kunnen terug trekken. Zonder mijn vrouw en mijn kinderen twee keer vijf dagen in …. Breskens. In een groot huis van mijn schoonfamilie aan de Dorpstraat. Ik zou zo gauw niet een idealere plek kunnen bedenken. Alex van Warmerdam zou die straat zo kunnen kiezen voor een film. Een modezak met broekpak in de etalage, een vrij lege etalage van een zaak van huishoudelijke artikelen waar de eigenaar voor een week een afdroogdoek voor de potentiële koper aantrekkelijk heeft neergelegd (2 euro). Om 10.00 uur in de ochtend of om 15.00 in de middag zie je hooguit een enkele bewoner van Breskens in de verte aankomen. Midden op de dag, tussen half een en half twee, ontbreekt ook deze enkeling want dan zijn de winkels gesloten.

Als ik over Breskens spreek, moet 11 september 1944 niet onvermeld blijven. Een zeer groot deel van het centrum van het dorp is toen door de geallieerden gebombardeerd waardoor bijna 200 inwoners het leven lieten. Voor een dorp als deze was dat aantal enorm. Hoewel deze slag in het geheel niet bekend is, was hij essentieel om de geallieerde legers van voorraden te voorzien waarmee de operatie op het front in West-Europa kon worden voortgezet.
Het huis waar ik in die twee weken zat, was zo’n beetje het enige huis in de straat dat toen overeind was gebleven.

Het grote huis heeft achter een grote tuin die diep doorloopt. Vol met bomen en struiken waardoor niemand het terras direct achter het huis kan opmerken. Zoals u zult gaan lezen, bleek dit laatste voor mij erg belangrijk te zijn.

Iedereen heeft zijn eigen eigenaardigheden en rituelen om tot een creatieve topprestatie te komen. Zo ook ik. Ik kan niet langer dan tien minuten achter mijn laptop zitten om er de zinnen in te kloppen die mijn verhaal verder brengen. Het lijkt er op dat het na elke tiende minuut mij te veel wordt. Ik moet dan weg. Ik moet naar buiten. Het lijkt op vluchten. Zou iemand mij dan tegen houden, dan zou het wel eens heel erg vervelend gaan worden. Die drang om op te stappen was erg groot. In het huis in Breskens moest ik dan door de keuken naar buiten. Nam dan altijd koffie mee. Ik ben een matig roker, maar opgejaagd aangekomen op dat terras buiten heb ik wat afgerookt met een kop koffie in de andere hand (sloten koffie). Daar buiten had ik drie minuten nodig om bij te komen, om daarna mijn gedachten vervolgens te kunnen richten op ‘wat nu, wat is het vervolg op de laatste, zonet ingetikte zinnen van mijn verhaal, hoe dan verder?’ Zinnen die de volgende alinea vormden ontstonden daar buiten. Vervolgens ging ik weer naar binnen en klopte die alinea in mijn laptop. Totdat die tiende minuut weer aanbrak….. . Zo ging dat, van 9.00 uur in de ochtend tot 22.00 uur in de avond, onderbroken door snel boodschappen doen, lunchen, koken, eten. In de avond werd koffie bier. Per dag betekende dat dat ik 35 keer buiten stond (350 keer in die twee weken).

U zult begrijpen dat ik erg blij was dat niemand mij kon zien als ik daar buiten stond. Ik had me anders toch behoorlijk opgelaten gevoeld. Zou een gepensioneerde man mij over de geraniums elke dag aanschouwd hebben, dan zou ik de man niet kwalijk hebben genomen als hij op de tweede dag tegen zijn vrouw had gezegd, “Marie, zullen we de dokter uit het dorp eens bellen, want er is iets met deze man heel erg mis”.

Mijn eigenaardigheid heeft vooral tot doel om echt in de stroom (flow) van het verhaal te blijven. Maar die stroom wordt op een gegeven moment zo krachtig dat die mij gaat leiden (vandaar ook denk ik dat het na elke tiende minuut mij altijd teveel wordt; ‘als het nu langer duurt, wordt ik meegesleurd en ben ik niet meer de stroom de baas en dat wil ik nou ook weer niet’). Het is mij ook overkomen dat ik de stroom kwijt ben en dan helpt deze aanpak ook erg goed om hem weer te vinden. Zo herinner ik mij een andere keer dat ik een artikel had geschreven dat uitmondde in drie adviezen. Maar ik voelde dat er nog een vierde moest zijn. Aan deze drie ontbrak echt een vierde. Maar ik kon er maar niet opkomen. Wat ik toen deed was dat ik mijn artikel steeds vanaf het begin, heel nauwgezet zin na zin, las alsof ik het voor het eerst onder ogen kreeg. Ik zei ook tijdens het lezen tegen mijzelf; ‘goh, wat een leuk onderwerp’, ‘ja, dat is juist gezien wat hier beweerd wordt’, ‘het eerste advies waarmee deze schrijver komt, lijkt me heel logisch, gezien het voorafgaande’, ‘het tweede sluit ook goed aan bij het eerste advies’, ‘met het derde advies raakt hij de kern heel goed’. En las ik de laatste zin van het derde advies ……. dan hield ik mijn adem in en luisterde diep in mij of er iets op kwam zetten. Een middag lang continu op deze wijze het artikel lezen (‘jeetje, wat een leuk artikel is dit, dat ook nog eens goed begint, ben benieuwd wat ik verder ga lezen ….’) bracht mij maar niet om op het vierde advies te komen. Tot ’s avonds om 21.00 uur. In één klap had ik hem! Ik schreef hem in één keer uit. Wat ik toen opschreef, heb ik niet verbeterd of bijgesteld; dit was het! Een onvergetelijke ervaring!

Schrijven is een wonderlijke, nauwelijks onder woorden te brengen ‘melting pot’ van geduld, wachten, enorme turbulentie in je hoofd en een aan autisme grenzende vorm van concentratie dat in een enorm geluksgevoel kan uitmonden.

Marc Oskam
Auteur Venijn in de start

Productiegegevens van deze blog; twee uur productietijd, zes keer buiten gestaan met koffie (zes sigaretten).